ต้องขึงสายพิณพอเหมาะ

โสณะ !  เธอมีความคิดในเรื่องนี้ เป็นอย่างไร :
เมื่อก่อนแต่ครั้งเธอยังเป็นคฤหัสถ์
เธอเชี่ยวชาญในเรื่องเสียงแห่งพิณ  มิใช่หรือ ?
“เป็นเช่นนี้  พระเจ้าข้า !”.
โสณะ !  เธอจะสำคัญข้อนั้นเป็นไฉน
เมื่อใด สายพิณของเธอขึงตึงเกินไป
เมื่อนั้น พิณของเธอจะมีเสียงไพเราะน่าฟังหรือ  จะใช้การได้หรือ ?
“ไม่เป็นเช่นนั้น  พระเจ้าข้า !”.
โสณะ !  เธอจะสำคัญข้อนั้นเป็นไฉน
เมื่อใดสายพิณของเธอขึงหย่อนเกินไป
เมื่อนั้น พิณของเธอจะมีเสียงไพเราะน่าฟังหรือ  จะใช้การได้หรือ ?
“ไม่เป็นเช่นนั้น  พระเจ้าข้า !”.
โสณะ !  แต่ว่า เมื่อใด สายพิณของเธอ
ไม่ตึงนักหรือไม่หย่อนนัก
ขึงได้ระเบียบเสมอๆ กันแต่พอดี
เมื่อนั้น พิณของเธอย่อมมีเสียงไพเราะน่าฟังหรือใช้การได้ดี มิใช่หรือ ?
“เป็นเช่นนั้น  พระเจ้าข้า !”.
โสณะ !  ข้อนี้ก็เป็นเช่นนั้นแล กล่าวคือ
ความเพียรที่บุคคลปรารภจัดเกินไป ย่อมเป็นไปเพื่อความฟุ้งซ่าน,
ย่อหย่อนเกินไป ย่อมเป็นไปเพื่อความเกียจคร้าน.
โสณะ !  เหตุผลนั้นแล เธอจงตั้งความเพียรแต่พอดี,
จงเข้าใจความที่อินทรีย์ทั้งหลาย ต้องเป็นธรรมชาติที่เสมอๆ กัน,
จงกำหนดหมายในความพอดีนั้นไว้เถิด.
“พระเจ้าข้า ! ข้าพระองค์จักปฏิบัติอย่างนั้น”.

-บาลี ฉกฺก. อํ ๒๒/๔๑๘/๓๒๖.

โทษของอบายมุขแต่ละข้อ

คหบดีบุตร ! โทษในการประกอบเนืองๆ ซึ่ง การดื่มนํ้าเมา คือ สุราและเมรัย 

อันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท

มี ๖ ประการ คือ :-

(๑) ความเสื่อมทรัพย์อันผู้ดื่มพึงเห็นเอง

(๒) ก่อการทะเลาะวิวาท

(๓) เป็นบ่อเกิดแห่งโรค

(๔) เป็นเหตุเสียชื่อเสียง

(๕) เป็นเหตุไม่รู้จักละอาย

(๖) เป็นเหตุทอนกำลังปัญญา 

คหบดีบุตร ! เหล่านี้แล คือ โทษ ๖ ประการ

ในการประกอบเนืองๆ ซึ่งการดื่มนํ้าเมา คือ สุราและเมรัย

อันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท.

คหบดีบุตร ! โทษในการประกอบเนืองๆ ซึ่ง การเที่ยวไปในตรอกต่างๆ 

ในเวลากลางคืน มี ๖ ประการ คือ :-

(๑)  ผู้นั้นชื่อว่าไม่คุ้มครอง ไม่รักษาตัว

(๒)  ผู้นั้นชื่อว่าไม่คุ้มครอง ไม่รักษาบุตรภรรยา

(๓)  ผู้นั้นชื่อว่าไม่คุ้มครอง ไม่รักษาทรัพยส์ มบัติ

(๔)  ผู้นั้นชื่อว่า เป็นที่ระแวงของคนอื่น

(๕)  คำพูดอันไม่เป็นจริงในที่นั้นๆ ย่อมปรากฏในผู้นั้น

(๖)  เหตุแห่งทุกข์เป็นอันมาก ย่อมแวดล้อมผู้นั้น

คหบดีบุตร ! เหล่านี้แล คือ โทษ ๖ ประการ

ในการประกอบเนืองๆ ซึ่งการเที่ยวไปในตรอกต่างๆ

ในเวลากลางคืน.

คหบดีบุตร ! โทษในการ เที่ยวไปในที่ชุมนุมแห่งความเมา 

มี ๖ ประการ คือ :-

(๑) รำที่ไหน ไปที่นั่น

(๒) ขับร้องที่ไหน ไปที่นั่น

(๓) ประโคมที่ไหน ไปที่นั่น

(๔) เสภาที่ไหน ไปที่นั่น

(๕) เพลงที่ไหน ไปที่นั่น

(๖) เถิดเทิงที่ไหน ไปที่นั่น

คหบดีบุตร ! เหล่านี้แล คือ โทษ ๖ ประการ

ในการเที่ยวไปในที่ชุมนุมแห่งความเมา.

คหบดีบุตร ! โทษในการประกอบเนืองๆ ซึ่ง

การพนัน อันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท มี ๖ ประการ คือ :-

(๑) ผู้ชนะย่อมก่อเวร

(๒) ผู้แพ้ย่อมเสียดายทรัพย์ที่เสียไป

(๓) ย่อมเสื่อมทรัพย์ในปัจจุบัน

(๔) ถ้อยคำของคนเล่นการพนัน ซึ่งไปพูดในที่

ประชุมฟังไม่ขึ้น

(๕) ถูกมิตร อมาตย์หมิ่นประมาท

(๖) ไม่มีใครประสงค์จะแต่งงานด้วย เพราะเห็นว่า

ชายนักเลงเล่นการพนัน ไม่สามารถจะเลี้ยงภรรยาได้

คหบดีบุตร ! เหล่านี้แล คือ โทษ ๖ ประการ

ในการประกอบเนืองๆ ซึ่งการพนันอันเป็นที่ตั้งแห่ง

ความประมาท.

คหบดีบุตร ! โทษในการประกอบเนืองๆ ซึ่ง

การคบคนชั่วเป็นมิตร มี ๖ ประการ คือ :-

(๑) นำให้เป็นนักเลงการพนัน

(๒) นำให้เป็นนักเลงเจ้าชู้

(๓) นำให้เป็นนักเลงเหล้า

(๔) นำให้เป็นคนลวงผู้อื่นด้วยของปลอม

(๕) นำให้เป็นคนโกงเขาซึ่งหน้า

(๖) นำให้เป็นคนหัวไม้

คหบดีบุตร ! เหล่านี้แล คือ โทษ ๖ ประการ

ในการประกอบเนืองๆ ซึ่งการคบคนชั่วเป็นมิตร.

คหบดีบุตร ! โทษในการประกอบเนืองๆ ซึ่ง

ความเกียจคร้าน มี ๖ ประการ คือ :-

(๑) ชอบอ้างว่า หนาวนัก แล้วไม่ทำการงาน

(๒) ชอบอ้างว่า ร้อนนัก แล้วไม่ทำการงาน

(๓) ชอบอ้างว่า เวลาเย็นแล้ว แล้วไม่ทำการงาน

(๔) ชอบอ้างว่า ยังเช้าอยู่ แล้วไม่ทำการงาน

(๕) ชอบอ้างว่า หิวนัก แล้วไม่ทำการงาน

(๖) ชอบอ้างว่า กระหายนัก แล้วไม่ทำการงาน

เมื่อเขามากไปด้วยการอ้างเลศ ผลัดผ่อนการงาน

อยู่อย่างนี้ โภคทรัพย์ที่ยังไม่เกิดก็ไม่เกิดขึ้น ที่เกิดขึ้นแล้ว

ก็ถึงความสิ้นไป.

คหบดีบุตร ! เหล่านี้แล คือ โทษ ๖ ประการ

ในการประกอบเนืองๆ ซึ่งความเกียจคร้าน.

ปา. ที. ๑๑/๑๙๖-๑๙๘/๑๗๘-๑๘๔.

อบายมุข ๖ (ทางเสื่อมแห่งทรัพย์ ๖ ทาง)

คหบดีบุตร ! อริยสาวก ไม่เสพทางเสื่อม

แห่งโภคทรัพย์ ๖ ทาง (อบายมุข ๖) คือ :-

(๑) การประกอบเนืองๆ ซึ่งการดื่มน้ำเมา

คือ สุราและเมรัย อันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท

เป็นทางเสื่อมแห่งโภคทรัพย์,

(๒) การประกอบเนืองๆ ซึ่งการเที่ยวไป

ในตรอกต่างๆ ในเวลากลางคืน เป็นทางเสื่อมแห่ง

โภคทรัพย์,

(๓) การเที่ยวไปในที่ชุมนุมแห่งความเมา

(สมชฺชาภิจรณ) เป็นทางเสื่อมแห่งโภคทรัพย์,

(๔) การประกอบเนืองๆ ซึ่งการพนัน อันเป็น

ที่ตั้งแห่งความประมาท เป็นทางเสื่อมแห่งโภคทรัพย์,

(๕) การประกอบเนืองๆ ซึ่งการคบคนชั่ว

เป็นมิตร เป็นทางเสื่อมแห่งโภคทรัพย์,

(๖) การประกอบเนืองๆ ซึ่งความเกียจคร้าน

เป็นทางเสื่อมแห่งโภคทรัพย์.

ปา. ที. ๑๑/๑๙๖-๑๙๘/๑๗๘-๑๘๔.